Nie chodzi tylko o to, ile kilogramów znika

Nowoczesne leczenie otyłości oparte na mechanizmach inkretynowych może u części pacjentów powodować bardzo wyraźny spadek masy ciała. Tirzepatid działa jako podwójny agonista receptorów GIP i GLP‑1. Retatrutid jest badanym potrójnym agonistą GIP, GLP‑1 i receptora glukagonowego; we wrześniu 2026 nadal pozostaje cząsteczką badawczą i nie jest zatwierdzony przez żaden organ regulacyjny.

Im większa redukcja masy ciała, tym ważniejsze jest rozróżnienie między utratą tłuszczu a zmianami beztłuszczowej masy ciała. Sam wynik „−20 kg” nie mówi bowiem, jaka część tej zmiany przypada na tłuszcz, wodę, glikogen czy tkankę mięśniową.

Ważne pojęcie: lean mass.
Badania DXA często podają „lean mass”, czyli beztłuszczową tkankę miękką. Nie jest to synonim czystej masy mięśniowej. Obejmuje mięśnie, ale również wodę i inne tkanki beztłuszczowe. Dlatego nie jest prawidłowe automatyczne stwierdzenie: „25% utraconej masy stanowiły mięśnie”.

Co wykazało SURMOUNT‑1 dla tirzepatidu?

W podbadaniu DXA SURMOUNT‑1 oceniono 160 uczestników z nadwagą lub otyłością. Po 72 tygodniach przy tirzepatidzie masa ciała zmniejszyła się średnio o 21,3%, masa tłuszczowa o 33,9%, a beztłuszczowa masa ciała o 10,9%.

Podobny stosunek obserwowano także w grupie placebo. To ważny kontekst: utrata beztłuszczowej masy ciała nie jest zjawiskiem charakterystycznym wyłącznie dla tirzepatidu, lecz częstą częścią większej redukcji masy ciała.

Retatrutid: duża utrata tłuszczu, ale co z mięśniami?

W 2025 roku opublikowano podbadanie DXA retatrutidu u osób z cukrzycą typu 2. W 36. tygodniu całkowita masa tłuszczowa, zależnie od dawki, wyraźnie się zmniejszyła – na przykład o 26,1% w grupie 8 mg i o 23,2% w grupie 12 mg. Autorzy podali, że stosunek utraty beztłuszczowej masy ciała do całkowitej utraty masy był podobny jak przy innych metodach leczenia otyłości.

Jest to ważna informacja, ponieważ retatrutid w badaniach klinicznych osiąga bardzo duże redukcje masy ciała. Jednocześnie należy pamiętać, że dane dotyczące długoterminowej funkcji mięśni są mniej obszerne niż dane dotyczące samego składu ciała.

Mniejsza beztłuszczowa masa ciała nie oznacza automatycznie „osłabionych mięśni”

Masę mięśniową, jakość mięśni i siłę mięśni należy oceniać oddzielnie. Pokazało to badanie SEMALEAN z semaglutidem 2,4 mg.

U 106 osób, które ukończyły roczną obserwację, beztłuszczowa masa ciała zmniejszyła się w pierwszych siedmiu miesiącach o około 3 kg, a następnie się ustabilizowała. Mimo to siła uścisku dłoni po 12 miesiącach wzrosła średnio o 4,5 kg. Odsetek uczestników z otyłością sarkopeniczną zmniejszył się jednocześnie z 49% do 33%.

Sam spadek beztłuszczowej masy ciała nie oznacza więc, że mięsień przestał funkcjonować lub że dana osoba stała się słabsza.

Co dzieje się w mięśniach podczas deficytu kalorycznego?

Tkanka mięśniowa nieustannie się przebudowuje. Równocześnie zachodzi synteza białek mięśniowych (muscle protein synthesis, MPS) i ich rozpad. W deficycie energetycznym tempo syntezy białek mięśniowych może się obniżać. Jeśli jednocześnie spożycie białka jest niskie i brakuje bodźca mechanicznego z treningu siłowego, organizm ma mniej powodów, aby utrzymywać energetycznie kosztowną tkankę mięśniową.

Dlatego podczas aktywnego odchudzania ważne jest połączenie dwóch sygnałów: aminokwasów z wysokiej jakości białka oraz mechanicznego obciążenia mięśni.

Dlaczego ma to szczególne znaczenie podczas terapii GLP‑1?

Zaletą GLP‑1 i pokrewnych terapii jest zmniejszenie apetytu. Ta sama zaleta może jednak prowadzić do sytuacji, w której człowiek je bardzo małe porcje, pomija posiłki lub ma trudność ze spożyciem wystarczającej ilości produktów o wysokiej wartości odżywczej.

Wspólne zalecenie ekspertów czterech amerykańskich organizacji z 2025 roku zwraca uwagę, że u osób stosujących terapię GLP‑1 osiągnięcie odpowiedniej podaży białka może być trudne z powodu mniejszego apetytu. Jako praktyczną strategię wymienia również rozpoczynanie posiłku od źródła białka.

Ile białka?

Nie istnieje jedna uniwersalna wartość dla wszystkich. Typowa wartość referencyjna dla populacji dorosłych wynosi około 0,8 g/kg/dzień, jednak podczas aktywnej redukcji masy ciała często proponuje się wyższą podaż.

1,2–1,6 g/kg/dzień to zakres proponowany w zaleceniu eksperckim na okres aktywnej redukcji masy ciała. U osób z otyłością nie zawsze jednak odpowiednie jest proste obliczanie według aktualnej masy ciała; można pracować z masą skorygowaną/docelową lub beztłuszczową masą ciała.

To samo zalecenie podaje jako bardziej praktyczną alternatywę również bezwzględny cel około 80–120 g białka dziennie. Zapotrzebowanie należy jednak indywidualizować zależnie od wieku, aktywności fizycznej, składu ciała i stanu zdrowia.

Prosta zasada przy małym apetycie

Protein first: jeśli wiesz, że nie zjesz całej porcji, zacznij od źródła białka – na przykład ryby, jaj, skyru, twarogu, tofu, roślin strączkowych lub innego wartościowego produktu białkowego – a dopiero potem przejdź do pozostałych części posiłku.

Samo białko jednak nie wystarczy

Zalecenie eksperckie wyraźnie podkreśla, że wyższa podaż białka bez ustrukturyzowanego treningu oporowego lub siłowego prawdopodobnie nie wystarczy do optymalnej ochrony masy mięśniowej.

Przegląd systematyczny i metaanaliza z 2025 roku obejmujące 25 randomizowanych badań wykazały, że dodanie treningu oporowego do diety redukcyjnej ograniczało utratę beztłuszczowej masy ciała, prowadziło do większej utraty tkanki tłuszczowej i poprawiało siłę mięśniową. Całkowita masa ciała nie musiała przy tym spadać szybciej.

W praktyce oznacza to:
1. nie oceniać sukcesu wyłącznie na podstawie masy ciała;
2. dbać o wystarczającą ilość wysokiej jakości białka;
3. włączyć regularny trening siłowy/oporowy;
4. monitorować również siłę, wydolność, obwód talii i – w miarę możliwości – skład ciała.

Kto powinien zachować szczególną ostrożność?

Większa uwaga poświęcona ochronie masy mięśniowej ma sens szczególnie u osób starszych, osób z niską wyjściową masą mięśniową, przy bardzo szybkiej redukcji masy ciała, przy długotrwale bardzo niskiej podaży energii oraz u osób praktycznie niećwiczących.

W przypadku chorób nerek, niewydolności serca lub innych stanów, w których może być konieczne dostosowanie podaży białka lub płynów, niezbędna jest indywidualna konsultacja z lekarzem lub dietetykiem.

Co warto zapamiętać?

Nowoczesne leczenie otyłości może znacznie ułatwić stworzenie deficytu kalorycznego. Nie zastępuje jednak jakościowej diety ani aktywności fizycznej.

Celem nie jest utrata jak największej liczby kilogramów. Celem jest przede wszystkim redukcja nadmiaru tkanki tłuszczowej przy możliwie najlepszym zachowaniu funkcjonalnej masy mięśniowej.

Dlatego przy znacznej redukcji masy ciała ważne miejsce zajmują odpowiednia podaż białka, regularny trening siłowy i monitorowanie funkcji organizmu – a nie tylko liczba na wadze.

Uwaga: Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnych zaleceń lekarza lub dietetyka. Zapotrzebowanie na białko różni się zależnie od wieku, stanu zdrowia, składu ciała i aktywności fizycznej. We wrześniu 2026 retatrutid nadal jest cząsteczką badawczą i nie jest zatwierdzony przez żaden organ regulacyjny.